Waarom Dirksland geen Dirk heeft

De consument is drukke winkelstraten helemaal zat. Hij of zij zoekt het liefst snel een plekje in de luwte om bij te komen van al dat winkelgeweld. Maar ja, het was natuurlijk wel de consument zelf die deze koopgekte ontketend heeft.

De consument gaat daarbij aan zijn eigen succes ten onder, zou je kunnen zeggen. Want: waarom ontstonden al die duizenden vierkante meters winkeloppervlak eigenlijk in de grote stad en waarom zijn winkels niet evenredig verspreid over het hele land?

Ene Walter Christaller dacht hier in het begin van de vorige eeuw al over na. Bij de formulering van zijn ‘centrale plaatsentheorie’ dacht hij alleen niet aan de Hema en de H&M, maar aan de aantrekkingskracht van markten. Hoe abstract en achterhaald zijn theorie ook mag zijn, het basisidee heeft nog niks aan kracht ingeboet.

Dit basisidee achter de centrale plaatsentheorie is dat steden een centrale functie hebben ten opzichte van het omliggende gebied, omdat mensen uit omliggende dorpen naar de stad moeten om spullen te kopen die niet in het eigen dorp te koop zijn. Bepaalde basisvoorzieningen, zoals een bakker of slager, zullen wel op veel plaatsen aanwezig zijn, omdat er minder klanten voor nodig zijn. Voor andere voorzieningen, zoals de grote modeketens of een bioscoop, is een hogere ‘drempelwaarde’ nodig, en deze voorzieningen zullen zich dan logischerwijs in plaatsen met meer inwoners - en dus potentiële klanten - bevinden.

Het idee van centrale plaatsen doet zich nog overal gelden: veel kleine dorpen zien banken en supermarkten vertrekken waardoor alleen de strikt noodzakelijke voorzieningen overblijven. Natuurlijk zijn de afstanden die consumenten kunnen en willen afleggen enorm toegenomen, maar de hiėrarchie van massale binnensteden, drukke randsteden en stille afgelegen plaatsen bestaat nog steeds. Een Dirk van den Broek hoeven we dan ook niet te verwachten in Dirksland. Daar ontbreekt het aan een kritieke massa. Drukke binnensteden zijn dan ook onvermijdelijk, want we veroorzaken ze zelf.

christaller

Centrale plaatsen in Duitsland volgens Christaller. Het enige leuke aan modelmatig onderzoek is dat het mooie plaatjes kan opleveren.
In het geval van Christaller blijkt het model ook nog eens niet zover van de werkelijkheid vandaan te zitten.

Links
http://www.geoclopedie.nl: Voor de echte geograaf: al je idolen op een rij, van Von Thünen en Weber tot Hotelling (die van de ijscokar) en natuurlijk Christaller.
http://www.lekkerdoen.nl: Weten waar er wèl een Dirk zit? En ook lekkere receptjes vinden en je foto's laten afdrukken? Bij Dirk kan het allemaal.
http://shoppen.blogo.nl: Shop 'till you drop. Op deze site krijg je genoeg inspiratie.

Bronnen
De Pater, B. & H. van der Wusten (1996) Het geografische huis. De opbouw van een wetenschap. Bussum: Coutinho.
Van Ruiten, J. (2006) Klant haat al te drukke winkelstraat. Algemeen Dagblad, 25 februari 2006.