in de keuken
Eef Masson (31), filmwetenschapper
Vanaf begin jaren veertig werd in het Nederlandse lager en middelbaar onderwijs gebruik gemaakt van onderwijsfilms als hulpmiddel bij vakken als aardrijkskunde en biologie. Eef Massons doel bij haar promotieonderzoek is het weerleggen van een aantal clichés over dit genre. "Onderwijsfilms worden vaak op één hoop gegooid met proces-, propaganda- of trainingsfilms uit dezelfde periode. Ik wil een meer genuanceerd beeld geven, dat zowel recht doet aan de specifieke kenmerken van dit soort films als aan hun onderlinge verscheidenheid", vertelt de filmwetenschapper.
Masson kijkt vooral naar twee soorten retorische strategieën die onderwijsfilms hanteren. In de eerste plaats wordt er gebruik gemaakt van middelen om toeschouwers te motiveren tot blijven kijken, zoals beeldmanipulatietechnieken die zorgen dat een proces er spectaculairder uitziet. Een voorbeeld is het versneld afspelen van beelden van opengaande bloemen. Daarnaast bevatten veel films zichtbare verwijzingen naar het onderwijs, bijvoorbeeld een docent die voor een schoolbord staat. Doel van zo'n beeld is het stimuleren van een 'educatief verantwoorde' lezing van de film.
"Ik heb zo'n 120 films van gemiddeld tien tot twintig minuten gezien", vertelt Masson. "Omdat de meeste niet gedigitaliseerd zijn, moet ik ze op een viewingtafel bekijken, wat soms erg traag gaat." De films zijn niet altijd even opwindend. "Sommige waren verrassend goed, maar de meeste zijn toch wat gedateerd; het zijn zeker geen films die je voor je plezier op zondagmiddag bekijkt." Alles wat tijdens de eerste viewing opviel, heeft Masson in een database gezet, om zo per trefwoord een analyse te kunnen maken. Masson: "Niet iedere film heeft alle kenmerken; mijn bedoeling is een onderzoeksmethode te vinden die ruimte laat voor variatie."
IK
Verschenen op 18-10-2007 in Ublad 7 (39).