de mening

Een creatieve kennisrevolutie

'Studenten van universiteiten en hogescholen zijn volgzaam geworden. Ze zijn tezeer gericht op het imiteren van docenten om de benodigde studiepunten te behalen. Ze worden nauwelijks ingeschakeld bij innovatie van kennis.' Met deze uitlating opende mr.dr. Giep Hagoort, hoogleraar kunst en economie aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) en aan de Universiteit Utrecht, zijn eerste college in het nieuwe jaar. Van diverse kanten kreeg hij afkeurende reacties.

Van pseudo-romantici ('de kennisdocent centraal'), van neo-conservatieven ('weg met het nieuwe leren') en van post-querulanten ('tegen elke vernieuwing, weg met het management'). Gemeenschappelijk kenmerk in de reacties uit al deze categorieën is een aversie tegen de huidige situatie aan universiteiten en hogescholen. Echter: bruikbare en creatieve alternatieven worden niet aangedragen. Klagen is troef. Er is ook een groep, laten we ze kennisrevolutionairen noemen, die in zijn reactie aangeeft dat de bakens in het hoger onderwijs drastische verzet moeten worden.

Wat beweegt nu deze kennisrevolutionairen? Ik noem een tweetal drijfveren.

1: Kenniscreatie in het hoger onderwijs staat te ver af van de behoefte aan innovatie van en in de samenleving. Dat innovatie noodzakelijk is, wordt niet betwijfeld; veeleer is het de vraag hoe de kennisparadox (veel nieuwe kennis wordt niet adequaat vertaald) te overwinnen.

2: ICT/internet zet de bestaande wetenschapsbeoefening op zijn kop. Nieuwe manieren van onderzoek en onderwijs dienen zich aan. De studenten met hun gevoeligheid voor digitale competenties zijn de voorhoede van deze beweging. Daar doen we nu nagenoeg niets mee. Hoe nu deze studenten inschakelen om academische kennis up-to-date te houden en te vernieuwen?

Om deze drijfveren om te zetten in een op innovatiegericht kennisklimaat heb ik zelf voor ouderejaars studenten Kunst en Economie van de HKU StratLab ontwikkeld. In zo'n voltijds StratLab wordt gedurende drie weken de bestaande academische kennis gekoppeld aan kennis die de studenten via studie, praktijk en onderzoeksgedrag hebben opgedaan. Deze nieuwe kennis moet uitdrukkelijk een innovatie zijn van de bestaande kennis. Aan het eind van StratLab presenteren de onderzoeksteams van studenten de resultaten aan een panel van academici en praktijkdeskundigen. Niet het behalen van studiepunten staat in zo'n StratLab centraal, maar de ambitie een betekenisvolle eigen bijdrage te leveren aan het kennisarsenaal.

De afgelopen 25 jaar heb ik in binnen- en buitenland les gegeven en onderzoek verricht binnen mijn vakgebied cultureel ondernemerschap. De natuurlijke omgeving wordt gevormd door kunstacademies, universitaire culturele studies en business schools. Alom wordt in toenemende mate de noodzaak van vernieuwend pedagogisch leiderschap gevoeld. Nu de UU samen met de HKU een nieuwe Faculteit der Kunsten gevormd heeft, ontstaat een perspectief van onderzoeksvernieuwing waarin wat mij betreft de begrippen het creatieve proces, interdisciplinariteit én innovatief studentenonderzoek centraal staan. En waar met name kunstenaars-onderzoekers een Europees georiënteerde research community van de creative industries vinden waarin zij met de eigen unieke kennis worden uitgedaagd in teamverband tot kennisdoorbraken te komen. In zo'n gemeenschap is samenwerking met onderzoekers van alle faculteiten binnen de UU en HKU een conditio sine qua non. Tijd voor een werkelijk vernieuwend Utrecht Lab for the Creative Industries (UL4CI)? Ik dacht het wel.

Verschenen op 25-01-2007 in Ublad 17 (38).