Milieudiscussie van Aardwetenschappen over Waddenzee
Beter gecontroleerd boren op 't Wad dan ergens in Gabon
Milieudiscussie van Aardwetenschappen over Waddenzee
De Utrechtse Geologen Vereniging staat midden in de maatschappij. Onlangs hield het UGV een symposium over het politiek heikele onderwerp of boren in de Waddenzee moet worden toegestaan. Voorstander Shell en tegenstander Socialistische Partij traden tegen elkaar in het strijdperk om samen met studenten Aardwetenschappen hierover te debatteren. De studenten liepen niet weg met de milieusentimenten van de SP, maar gingen evenmin plat voor de verkooppraatjes van Shell.
"Eerlijkheid, integriteit en respect voor mensen, daar draait het allemaal om bij Shell." Tim van Kooten die de kleuren van Shell Nederland verdedigt, weet het mooi te brengen. Strak in het pak en met een hele vlotte babbel, legt hij uit hoe Shell tegenwoordig tegen de wereld aankijkt. Afgaande op de woorden van Van Kooten is Shell een soort visionaire kruising tussen het Rode Kruis, Greenpeace en Amnesty International, in plaats van een multinational waar geld verdiend moet worden.
Van Kooten neemt het in het debat op tegen Harry Voss van de Socialistische Partij en het Milieu Alarm Team, dat pas een dag van tevoren was gevraagd in te vallen voor de Nederlandse Aardolie Maatschappij en zich daardoor niet goed heeft kunnen voorbereiden. Actievoerder Voss, in een geruit jack met t-shirt en een grijs baardje zet zich al een leven lang in voor het milieu. "De Waddenzee is een uniek gebied, daar moet je niet boren, dat moet je niet eens willen", zegt Voss. Veel meer argumenten heeft Voss eigenlijk niet.
De studenten vinden dat als Voss tegen boren is, hij ook tegen het vervuilende toerisme in het Waddengebied moet zijn. Ze begrijpen ook niet dat hij voor schone energie is, maar wel tegen windmolens op de Afsluitdijk. "Het is daar toch ideaal voor windmolens, het waait er veel en het is toch maar een stuk asfalt", aldus een van de studenten. De SP-vertegenwoordiger krijgt het verwijt vooral 'tegen' te zijn, maar hijzelf bestrijdt dat: "ze moeten alleen van die prachtige Waddenzee afblijven".
Shell is natuurlijk voor boren in de Waddenzee en gelooft dat dat veilig kan. Daarbij voert Van Kooten aan dat als er niet wordt geboord, Nederland gas uit Rusland moeten importeren. Dat is ook heel slecht voor het milieu, want het Russische gasnet lekt enorm; om honderd kubieke meter gas in Nederland te krijgen, moet in Rusland tweehonder kub worden gewonnen, zegt hij. Er komt zodoende meer van de broeikasgassen koolstofdioxide en methaan in de atmosfeer.
De aardwetenschappers lijken in meerderheid te geloven in de kracht en betrouwbaarheid van de techniek en daarom voor boren in de Waddenzee te zijn. Daarbij compenseert, volgens een student, natuurlijke neerslag van bodemdeeltjes voor een groot deel de mogelijke bodemdaling als gevolg van de zoutboringen. Sterker nog als de bodem daalt, hoeft er minder te worden gebaggerd, betoogt hij.
Dit betekent niet dat Van Kooten van Shell wordt gespaard. Hij krijgt een aantal kritische vragen om de oren over de inspanningen die Shell nu echt levert in landen als Nigeria, als het gaat om het milieu en mensenrechten. Daar waar hij eerder een beeld schetste van een onderneming die vooroploopt in duurzame ontwikkeling en die haar verantwoordelijkheden niet uit de weg gaat, volgt een obligaat verhaal over de legitieme grenzen van de onderneming en Shells respect voor de nationale wetten van een land.
Even toont Van Kooten te denken als een echte multinational, als hij na alle uiteenzettingen over de betrokkenheid van Shell bij de duurzame ontwikkeling van het milieu, laat vallen dat ze direct weer stoppen met groene energie als die niet winstgevend blijkt. Alle mooie verhalen over de grote veranderingen bij Shell ten spijt, draait het bij de oliemaatschappij zoals bij de meeste bedrijven toch gewoon om geld verdienen.
Liever hier
De leider van het debat over gasboringen en zoutwinning in de waddenzee Philippe Van Cappellen is hoogleraar geochemie aan de Universiteit Utrecht. Na het deabt wil hij zijn geheel eigen kijk op de voor- en nadelen van boren in de Waddenzee wel toelichten. "Als wij in Nederland zoveel energie gebruiken, moeten we daar consequenties uit trekken", is heel kort samengevat zijn mening.
Van Cappellen vindt het onjuist problemen als gevolg van onze behoeftes door te schuiven naar landen ver weg van hier. "Door het boren van gas in de Waddenzee tegen te houden, moedigen wij maatschappijen als Shell aan om in Nigeria of Gabon olie te winnen en daar het milieu ernstig te vervuilen." Die landen worden op die manier het slachtoffer van onze energiebehoefte, zegt hij.
Het voordeel van in Nederland boren is ook dat we hier door alle controles en regelgeving de risicos kunnen minimaliseren. "In het oerwoud van Gabon houdt niemand toezicht, daar zijn pas echte rampen gebeurd", aldus Van Cappellen. Hij doelt hiermee op de pits met ruwe olie die grote delen van het oerwoud hebben vervuild. Door in Nederland het milieu te willen beschermen, kunnen we het milieu elders in gevaar brengen.
"De perceptie van het probleem speelt een veel grotere rol dan het werkelijke probleem", zegt de hoogleraar. "Het nitraatprobleem (zout, red.) in het grondwater heeft een veel ingrijpender verandering van de ondergrond tot gevolg dan het boren in de Waddenzee. Maar in de perceptie van de mensen is het boren in de Waddenzee veel erger, dit terwijl diezelfde mensen als toerist het natuurgebied juist ernstig schaden."
Als aardwetenschapper is Van Cappellen is niet zo snel onder de indruk van een beetje verandering in het klimaat of aan het aardoppervlak. Geologen zijn zich vanuit hun vakgebied zeer bewust van de voortdurende veranderingen van de aarde. 18.000 jaar geleden was er nog een ijstijd. De term natuurbehoud impliceert dat je een situatie kunt houden zoals die is, maar dat is per definitie niet mogelijk. "Het probleem zit erin dat de veranderingen die nu plaats vinden typisch veel sneller plaats grijpen dan in het verleden. De mensheid en klimaatsystemen hebben minder tijd om zich aan die veranderingen aan te passen." De taak van aardwetenschappers bestaat er, volgens hem, voor een belangrijk deel uit onderscheid te maken tussen de natuurlijke veranderingen en veranderingen als gevolg van menselijk ingrijpen.
Tot de belangrijkste gevolgen van boren in de Waddenzee, rekent Van Cappellen het esthetische effect van de boorplatforms, daarnaast bestaat er het risico van olievervuiling als gevolg van een grote storm. Een beetje bodemdaling als gevolg van de zoutwinning relativeert de Belgische hoogleraar. "In Nederland ligt bodemdaling heel gevoelig, dat heeft te maken met de nabijheid van de zee en stormvloed in de jaren vijftig in Zeeland; die is psychisch blijven hangen."
Zolang het energieverbruik van de Nederlander blijft groeien, is het volgens Van Cappellen echter zinloos om het boren naar gas in de Waddenzee tegen te houden. Dan is het gewoon een excuus voor Shell om het ergens anders te gaan halen. "Het enige echte alternatief is duurzame ontwikkeling: een andere omgang met energie, meer renewables (wind- en zonne-energie) en meer recycling. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid hiervoor bij de politiek", meent de hoogleraar geochemie: "de techniek en de wetenschap kunnen alleen de informatie aandragen, zij kunnen niet een politieke beslissing nemen."
Joost van der Spek
Verschenen op 11-04-2002 in U-blad 29 (33).